على ربانى گلپايگانى
314
ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى )
رسيدن به آب حفر مىكند ولى گنج پيدا مىكند ، در صورتى كه دست يافتن به گنج غايت حفر چاه نبوده و ارتباطى به آن ندارد . و اين نوع از اتفاق ، بخت سعيد ناميده مىشود . و ( نيز مثال زدهاند ) به كسى كه در خانهاى سكنى مىگيرد تا از سايهء آن بهرهمند گردد ولى سقف خانه بر او فرو مىريزد و او جان مىدهد و اين نوع از اتفاق بخت شقى ناميده مىشود . و برخى از علماء طبيعى ( ذو مقراطيس ) آفرينش عالم را بر اين اساس استوار نموده و گفته است : عالم اجسام مركب است از اجزاء كوچك و پراكنده در خلاء غيرمتناهى و اين اجزاء كوچك ، پيوسته در حال حركت بودهاند تا اينكه از ، روى اتفاق تعدادى از آنها با يكديگر تصادم نموده و از اجتماع آنها اجسام پديد آمدهاند ، پس آنچه صلاحيت براى بقاء داشته ، باقى مانده ، و آنچه صلاحيت بقاء نداشته است به سرعت يا به تدريج راه فنا را پيش گرفته است . ولى حق اين است كه در عالم وجود اتفاقى در كار نيست و ما براى توضيح اين مطلب مقدمهاى را يادآور مىشويم و آن اينكه : امور موجود در اين عالم را ممكن است به چهار صورت تصور نمود : 1 - امور دائمى الوجود ، ( مانند وجود روشنايى و گرمى به هنگام طلوع خورشيد ) . 2 - امور اكثرى الوجود ( مانند اينكه هريك از دستهاى انسانها داراى پنج انگشت مىباشد و يا در زنان عاطفه بر عقل و انديشه حكومت مىكند و . . . ) . 3 - امورى كه وجود و عدم آنها نسبت متساوى دارد ، مانند ايستادن و نشستن زيد . 4 - امورى كه وجود آنها نادر و اندك است ، مانند انگشت زائد در انسان ( و افراد نابغه در جوامع بشرى ) . و امر اكثرى الوجود از دائمى الوجود بهواسطه وجود معارضى كه در برخى